De opvolger van bisschop Moors zou niet zonder inspraak worden benoemd, had het bisdom beloofd. Maar dat liep anders af. De paus wees alle Roermondse kandidaten af en koos de behoudende Gijsen. De nieuwe bisschop werd niet in Roermond gewijd door de Nederlandse kardinaal Alfrink, maar in Rome. Door de paus zelf, en Alfrink moest assisteren. Zo werd deze vooruitstrevende kardinaal op zijn nummer gezet. De vaste vertegenwoordiger van de Nederlandse bisschoppen in Rome (toevallig een Roermondenaar) schreef in zijn dagboek: ‘Sara difficilissimo’ – het zal zeer moeilijk worden met deze nieuwe bisschop. En dat werd het ook.

gijsen-als-bisschop

Vernieuwingen

In de jaren zestig waren priesters en religieuzen meegegroeid met de opvattingen van de gelovigen. Veel katholieken waren klaar met ondemocratische leiders, de achterstelling van de vrouw, de verkettering van andersdenkenden en het veroordelen van seks buiten het huwelijk en homoseksualiteit. Tussen 1966 en 1970 vergaderden katholieken (priesters, religieuzen én gewone gelovigen) op congressen in Noordwijkerhout over nieuwe standpunten voor de katholieke kerk. Maar de paus in Rome voelde niets voor moderne ideeën. De nieuwe bisschop van Roermond moest de kerk terugvoeren naar het rechte pad.

Harde lijn

Gijsen ontsloeg de meeste medewerkers van zijn voorganger Moors. Daarna stichtte hij in Rolduc een priesteropleiding oude stijl, want de theologische hogescholen vond hij te modern. Missie-organisaties moesten zich niet richten op armoedebestrijding in de Derde Wereld, vond hij, maar alleen op de verspreiding van het katholieke geloof. Daarom richtte hij een eigen missiebureau op, dat kijkdoosjes verspreidde met plaatjes van zwarte schoolkinderen die luisteren naar een missionaris met een tropenhelm en een kruis op zijn borst.
Toen Gijsen in 1979 zei dat er voor homo’s geen plaats was in de kerk, leidde dat tot een grote homodemonstratie in Roermond, de eerste Roze Zaterdag.

Ontslag

De bisschop kreeg een kleine aanhang binnen de kerk, maar vooral veel tegenstanders. Rome was niet gelukkig met de verdeeldheid die hij zaaide. In heel Limburg voldeden maar vier katholieke scholen aan zijn strenge eisen. Alle andere scholen wilde hij reorganiseren, wat volkomen onhaalbaar was. De priesteropleiding in Rolduc bleek een broedplaats van homoseksuele contacten te zijn. Gijsen bezweek bijna onder alle druk en vroeg in 1993 ontslag op dringend doktersadvies. Hij had zijn strijd verloren. Later werd hij bisschop van Reykjavik in IJsland, ver van Limburg.

Seksueel misbruik

In 2010 werd de 78-jarige Gijsen beschuldigd van pedofiele handelingen met twee van zijn leerlingen in de jaren vijftig. Uiteindelijk vond de rechter daarvoor te weinig bewijs. Wel staat vast dat hij in die tijd een jongen op een slaapzaal heeft begluurd. Ook stopte hij als bisschop gevallen van misbruik door priesters in de doofpot. Berichten over de homocontacten op Rolduc deed hij af als leugens.
Gijsen overleed in 2013, maar zorgt nog steeds voor conflicten. De Stichting Sint Jan voor Eerlijk Proces verdedigt medewerkers van de rooms-katholieke kerk tegen onterechte aanklachten. Activisten van deze stichting gingen in 2019 demonstratief bidden bij Gijsens graf en vroegen om eerherstel voor Gijsen. Dat heeft de huidige bisschop Harrie Smeets geweigerd. De rechter heeft Gijsen immers niet onschuldig verklaard, maar alleen vastgesteld dat schuld of onschuld niet bewezen is.

Johannes Gijsen is niet begraven in de bisschoppenkapel op het Oude Kerkhof, maar in Sittard.

Krant: Dagblad De Limburger, 14 februari 1972; foto: bisdom Roermond.